Crediteuren en vreemd vermogen
Module 3 — Crediteuren & Inkoop
Crediteuren afletteren, leningen boeken en de hypotheek van het magazijn
Concepts
Crediteurenadministratie — de subadministratie
Elke leverancier bij wie Van Ginkel op krediet inkoopt, is een **crediteur**. De crediteurenadministratie is een **subadministratie**: per leverancier wordt bijgehouden welke facturen openstaan, wanneer ze vervallen en wat er al betaald is.
Het totaal van alle openstaande crediteurfacturen moet altijd gelijk zijn aan het saldo van grootboekrekening **50000 Crediteuren**. Dit noemen we de **aansluiting** tussen de subadministratie en het grootboek.
**Voorbeeld crediteuren-overzicht Van Ginkel Solutions BV (stand 10 maart):**
| Leverancier | Factuurnr | Factuurdatum | Vervaldatum | Bedrag incl. BTW | Betaaldatum | Status | |---|---|---|---|---|---|---| | DellDirect BV | INK-031 | 1-3 | 31-3 | €14.520,00 | — | Open | | HP Nederland BV | INK-032 | 5-3 | 4-4 | €10.164,00 | — | Open | | Vastgoed Centrum BV | INK-033 | 8-3 | 8-4 | €1.815,00 | — | Open | | HP Nederland BV | INK-028 | 20-2 | 22-3 | €8.470,00 | 10-3 | Betaald |
Totaal openstaand: **€26.499,00** — dit is precies het saldo van rekening 50000.
**Betaalrun:** Karin voert elke vrijdag een betaalrun uit. Ze sorteert de crediteuren op vervaldatum en betaalt de facturen die binnen 7 dagen vervallen. Zo wordt nooit een factuur te laat betaald en gaat geen betalingskorting verloren.
---
Betaling aan leverancier — crediteuren afletteren
Wanneer Van Ginkel een factuur betaalt, wordt de schuld aan de leverancier vereffend. Dit heet **afletteren**: de openstaande post in de subadministratie wordt gemarkeerd als "betaald" en het saldo op de crediteuren-rekening daalt.
**Voorbeeld: betaling factuur DellDirect INK-031 (€14.520)**
D Crediteuren (50000) 14.520,00
C Bank (11000) 14.520,00Na deze boeking:
- Saldo crediteuren daalt van €26.499 naar €11.979
- Bankrekening daalt met €14.520
- In de subadministratie staat INK-031 als "Betaald"
**Partiële betaling — gedeeltelijk betalen**
Soms betaalt Van Ginkel een factuur gedeeltelijk, bijvoorbeeld als er een dispuut is over een deel van de factuur. Stel dat Van Ginkel €10.000 betaalt van de €14.520 van DellDirect:
D Crediteuren (50000) 10.000,00
C Bank (11000) 10.000,00De resterende €4.520 blijft open in de subadministratie tot het dispuut is opgelost.
**Betalingsverschillen — kleine afrondingsverschillen**
Bij internationale betalingen of betalingskortingen kunnen kleine verschillen ontstaan tussen het te betalen bedrag en het werkelijk betaalde bedrag. Stel dat Van Ginkel door een wisselkoersverschil €0,50 te weinig betaalt:
D Crediteuren (50000) 14.520,00
C Bank (11000) 14.519,50
C Overige bedrijfskosten (69000) 0,50Het verschil van €0,50 wordt afgeboekt als kosten (of opbrengsten als je te veel betaald hebt). Op deze manier sluit de crediteuren-rekening altijd volledig af.
---
Aantrekken vreemd vermogen — banklening (BA4 toetsterm 1.7)
Wanneer een bedrijf groeit, is eigen vermogen niet altijd voldoende. Van Ginkel Solutions BV trekt **vreemd vermogen** aan — geld dat geleend is en terugbetaald moet worden.
**Vreemd vermogen** onderscheidt zich van eigen vermogen doordat er:
- Een terugbetalingsverplichting bestaat
- Rente over betaald moet worden
- Een aflossingsschema afgesproken wordt
Alex van Ginkel heeft besloten de serverinfrastructuur van het bedrijf te upgraden. De investering bedraagt €50.000. Hij neemt hiervoor een **investeringslening** op bij ING Bank.
**Boeking bij opname van de lening:**
D Bank (11000) 50.000,00
C Lening ING Bank (35500) 50.000,00De bankrekening stijgt (geld ontvangen → debet bank). De lening is een nieuwe schuld (langlopende verplichting → credit lening).
Let op: de lening staat nu volledig als **langlopende schuld**. Later wordt het deel dat binnen 1 jaar afgelost wordt, overgeboekt naar **kortlopende schuld** (zie verderop in deze les).
**Boeking bij aanschaf serverrack (investering activeren):**
De €50.000 wordt direct besteed aan het serverrack. De boeking voor de aanschaf:
D Inventaris (30000) 50.000,00
C Bank (11000) 50.000,00Na beide boekingen:
- Bank: netto geen wijziging (€50.000 ontvangen, €50.000 uitgegeven)
- Inventaris: stijging met €50.000 (vaste activa)
- Lening: €50.000 schuld op de balans
---
Aflossen van vreemd vermogen
Een lening van €50.000 wordt afgelost. ING Bank en Van Ginkel spreken af: **lineaire aflossing** van €1.000 per maand over 50 maanden. Rentepercentage: **3% per jaar** over de resterende hoofdsom.
**Berekening maandelijkse rente:**
In de eerste maand is de resterende hoofdsom €50.000. Maandrente = €50.000 × 3% ÷ 12 = **€125,00**.
Maandelijkse boeking aflossing + rente:
D Lening ING Bank (35500) 1.000,00
D Rentekosten (68000) 125,00
C Bank (11000) 1.125,00In de tweede maand is de resterende hoofdsom €49.000. Maandrente = €49.000 × 3% ÷ 12 = **€122,50**.
Tweede maand:
D Lening ING Bank (35500) 1.000,00
D Rentekosten (68000) 122,50
C Bank (11000) 1.122,50**Aflossingsstaat (lineaire methode, eerste 6 maanden):**
| Maand | Saldo begin | Aflossing | Rente 3% | Maandbetaling | Saldo eind | |---|---|---|---|---|---| | Januari | €50.000,00 | €1.000,00 | €125,00 | €1.125,00 | €49.000,00 | | Februari | €49.000,00 | €1.000,00 | €122,50 | €1.122,50 | €48.000,00 | | Maart | €48.000,00 | €1.000,00 | €120,00 | €1.120,00 | €47.000,00 | | April | €47.000,00 | €1.000,00 | €117,50 | €1.117,50 | €46.000,00 | | Mei | €46.000,00 | €1.000,00 | €115,00 | €1.115,00 | €45.000,00 | | Juni | €45.000,00 | €1.000,00 | €112,50 | €1.112,50 | €44.000,00 |
**Verloop:** Bij een lineaire lening daalt de rente elke maand, omdat de hoofdsom steeds kleiner wordt. De aflossing blijft gelijk (€1.000), maar de totale betaling daalt licht maand over maand.
> EXAMTIP: Rente is altijd een **kostenpost** (debet rentekosten). Aflossing is geen kostenpost — het is een balanspost: de lening daalt (debet lening) en de bank daalt (credit bank). Vergis je niet: alleen de rente komt in de winst-en-verliesrekening, de aflossing zelf niet.
---
Hypothecaire lening — het magazijn van Van Ginkel
Van Ginkel Solutions BV heeft enkele jaren geleden het magazijn en kantoorpand aangekocht voor €450.000. Dit is gefinancierd met een **hypothecaire lening** van €180.000 bij Rabobank. Het rentepercentage is **4% per jaar**.
**Maandelijkse renteboeking:**
Maandrente = €180.000 × 4% ÷ 12 = **€600,00 per maand**
De rente wordt maandelijks toegerekend maar per kwartaal betaald. Aan het einde van elke maand boeking:
Maandboeking rente (januari, februari, maart):
D Rentekosten (68000) 600,00
C Nog te betalen rente (51000) 600,00Na drie maanden staat er €1.800 op rekening 51000 (Nog te betalen kosten).
**Kwartaalbetaling:**
Betaling per kwartaal (3 × €600 = €1.800):
D Nog te betalen rente (51000) 1.800,00
C Bank (11000) 1.800,00**Waarom deze tweedeling?** Het **matchingprincipe** vereist dat kosten worden toegerekend aan de periode waarop ze betrekking hebben. De rente van januari hoort bij de kosten van januari — ongeacht wanneer je betaalt. Door maandelijks te journaliseren via rekening 51000, laat je het resultaat van elke maand correct zien.
**Jaarlijkse aflossing hypotheek:**
Naast de rente lost Van Ginkel jaarlijks **€6.000** af op de hypotheek.
Jaarlijkse aflossing hypotheek:
D Hypotheek (35000) 6.000,00
C Bank (11000) 6.000,00---
Kortlopend versus langlopend deel van een lening (BA4 toetsterm 1.7)
Op de balans worden schulden ingedeeld naar looptijd:
- **Langlopende schulden (LT):** vervallen na meer dan 1 jaar
- **Kortlopende schulden (KT):** vervallen binnen 1 jaar
Bij een lening met een aflossingsschema moet het deel dat binnen het komende jaar wordt afgelost, worden **overgeboekt van langlopend naar kortlopend**. Dit heet de **jaarlijkse herindeling** en vindt plaats bij het opmaken van de jaarrekening.
**Waarom is dit belangrijk?** Gebruikers van de jaarrekening (banken, investeerders) willen weten welke schulden op korte termijn betaald moeten worden. Als een bedrijf veel kortlopende schulden heeft en weinig vlottende activa, kan het liquiditeitsproblemen krijgen. De splitsing geeft een realistisch beeld van de financiële positie.
**Voorbeeld: ING-lening van €50.000**
Het komende jaar lost Van Ginkel 12 × €1.000 = **€12.000** af. Dit bedrag moet per balansdatum worden overgeboekt:
Jaarlijkse herindeling LT → KT:
D Lening ING Bank LT (35500) 12.000,00
C Kortlopend deel lening (36000) 12.000,00Na deze boeking staat de lening op de balans als:
| Post | Rekening | Bedrag | |---|---|---| | Lening ING Bank (langlopend) | 35500 | €38.000,00 | | Kortlopend deel lening | 36000 | €12.000,00 | | Totaal lening | — | €50.000,00 |
Op de balans ziet dit er zo uit:
| Balanspost | Sectie | |---|---| | Kortlopend deel lening (36000) | Vlottende passiva | | Lening ING Bank LT (35500) | Langlopende schulden |
> EXAMTIP: De splitsing kortlopend/langlopend is een veelgesteld examenvraag bij BA4. Onthoud: het kortlopende deel (wat je binnen 1 jaar afbetaalt) staat bij de vlottende passiva. Het langlopende deel staat bij de langlopende schulden. De totale schuld op de balans verandert niet door de herindeling — alleen de verdeling.
---
Annuïtaire vs. lineaire aflossing
Er zijn twee gangbare aflossingsmethoden:
**Lineaire aflossing:**
- Elke maand hetzelfde bedrag aan hoofdsom
- Rente daalt maandelijks (want hoofdsom neemt af)
- Totale betaling daalt over de looptijd
- Eenvoudig te berekenen
**Annuïtaire aflossing:**
- Elke maand hetzelfde totaalbedrag (rente + aflossing samen)
- Aflossing stijgt maandelijks; rente daalt
- Gelijkmatige kasstromen — populair bij hypotheken
- Berekening vereist financiële formules
**Vergelijkingstabel (€50.000, 3%, 50 maanden):**
| Kenmerk | Lineaire aflossing | Annuïtaire aflossing | |---|---|---| | Maandbedrag | Wisselend (daalt) | Vast | | Rente totaal | Lager (minder rente naarmate saldo daalt) | Iets hoger in begin | | Administratief | Eenvoudiger | Complexer (IPMT/PPMT formules) | | Populair bij | Zakelijke leningen | Hypotheken |
---
Excel — Aflossingsschema bouwen
In Excel kun je een volledig aflossingsschema bouwen voor zowel lineaire als annuïtaire aflossing.
Lineaire aflossing in Excel
Stel je rekenbladstructuur in:
| Cel | Inhoud | |---|---| | B1 | Hoofdsom: 50000 | | B2 | Rente per jaar (%): 3% | | B3 | Looptijd (maanden): 50 | | B4 | Maandelijkse aflossing: `=B1/B3` |
Maak een tabel met de kolommen: **Maand | Saldo begin | Aflossing | Rente | Totaal betaling | Saldo eind**
A2: 1
B2: =B1 (beginstand = hoofdsom)
C2: =$B$4 (vaste maandaflossing)
D2: =B2*$B$2/12 (maandrente over saldo begin)
E2: =C2+D2 (totaalbetaling)
F2: =B2-C2 (saldo eind = saldo begin - aflossing)Formules voor rij 2 (maand 1):
B3: =F2 (saldo begin = saldo eind vorige maand)Formules voor rij 3 en verder:
Kopieer rij 3 t/m rij 51 (50 maanden totaal). Het eindsaldo in F51 moet €0,00 zijn.
Annuïtaire aflossing met IPMT en PPMT
Excel heeft ingebouwde financiële functies voor annuïteiten:
PPMT(rente; periode; totaal perioden; hoofdsom)
→ berekent het aflossingsgedeelte van de annuïteit
IPMT(rente; periode; totaal perioden; hoofdsom)
→ berekent het rentegedeelte van de annuïteitVoorbeeld voor maand 1 (hoofdsom €50.000, 3%/jaar = 0,25%/maand, 50 maanden):
Aflossing maand 1: =ABS(PPMT(0,0025; 1; 50; 50000))
Rente maand 1: =ABS(IPMT(0,0025; 1; 50; 50000))
Totaal annuïteit: =ABS(BET(0,0025; 50; 50000))De functie `BET` (of `PMT` in Engelstalige Excel) geeft de vaste maandelijkse annuïteit terug.
Controleer: bij annuïtaire aflossing is het totaal van alle rentebetalingen lager dan bij lineaire aflossing, omdat je bij annuïteiten in het begin meer aflost en dus de hoofdsom sneller verkleint.
---
Missie
STORY: Alex van Ginkel heeft een grote beslissing genomen: Van Ginkel Solutions investeert in een nieuw serverrack van €50.000 om de hosting-diensten van klanten te kunnen uitbreiden. ING Bank heeft de lening goedgekeurd. Karin roept je naar haar bureau. "Ik heb de leningovereenkomst hier. Ik wil dat jij de opname boekt, het volledige aflossingsschema in Excel opzet, de eerste drie maandboekingen verzorgt en aan het einde van jaar 1 de balansindeling regelt. Ga maar vast aan de slag — ik kijk het na voor je de boeken sluit."
Stap 1 — Lening opnemen en serverrack activeren
Open een nieuw Excel-bestand. Maak een werkblad **Journaal** aan. Verwerk de volgende twee boekingen:
**Boeking 1: Opname lening ING Bank**
D Bank (11000) 50.000,00
C Lening ING Bank (35500) 50.000,00**Boeking 2: Aanschaf serverrack (activering investering)**
D Inventaris (30000) 50.000,00
C Bank (11000) 50.000,00Voer beide boekingen in het journaalwerkblad in met kolommen: **Datum | Omschrijving | Debet rekening | Debet bedrag | Credit rekening | Credit bedrag**.
Controleer: na beide boekingen is het banksaldo netto onveranderd (€50.000 ontvangen, €50.000 uitgegeven). Op de balans staat nu €50.000 meer aan inventaris en €50.000 meer aan langlopende schulden.
Stap 2 — Volledig aflossingsschema in Excel (5 jaar, lineair)
Maak een werkblad **Aflossingsschema**. Stel bovenaan de leningparameters in als benoemde cellen:
| Cel | Naam | Waarde | |---|---|---| | B1 | Hoofdsom | 50.000 | | B2 | Rentepercentage | 3% | | B3 | Looptijd maanden | 60 | | B4 | Maandaflossing | `=B1/B3` (= €833,33) |
Maak daarna een tabel met 60 rijen (60 maanden = 5 jaar) en de kolommen:
| Maand | Saldo begin | Aflossing | Rente | Totaal betaling | Saldo eind | |---|---|---|---|---|---| | 1 | €50.000 | €833,33 | €125,00 | €958,33 | €49.166,67 | | 2 | €49.166,67 | €833,33 | €122,92 | €956,25 | €48.333,33 | | … | … | … | … | … | … | | 60 | €833,33 | €833,33 | €2,08 | €835,42 | €0,00 |
Saldo begin rij 1: =$B$1
Aflossing: =$B$4
Rente: =B(huidige rij)*$B$2/12
Totaal betaling: =C+D (huidige rij)
Saldo eind: =B(huidige rij)-C(huidige rij)
Saldo begin rij 2+: =F(vorige rij)Formules (zie ook de CONCEPTS-sectie):
Totaal aflossingen: =SOM(C2:C61) → moet €50.000 zijn
Totaal rente: =SOM(D2:D61)
Totaal betaald: =SOM(E2:E61)Voeg onderaan **totaalrijen** toe:
Controleer: het eindsaldo in maand 60 moet €0,00 zijn. De totale aflossingen moeten gelijk zijn aan de oorspronkelijke hoofdsom (€50.000).
Stap 3 — Maandboekingen kwartaal 1 (3 maanden)
Verwerk de maandboekingen voor januari, februari en maart in het werkblad **Journaal**. Gebruik de bedragen uit je aflossingsschema.
**Januari (maand 1): saldo €50.000, rente €125,00**
D Lening ING Bank (35500) 833,33
D Rentekosten (68000) 125,00
C Bank (11000) 958,33**Februari (maand 2): saldo €49.166,67, rente €122,92**
D Lening ING Bank (35500) 833,33
D Rentekosten (68000) 122,92
C Bank (11000) 956,25**Maart (maand 3): saldo €48.333,33, rente €120,83**
D Lening ING Bank (35500) 833,33
D Rentekosten (68000) 120,83
C Bank (11000) 954,17Totaal na 3 maanden:
- Totaal afgelost: 3 × €833,33 = **€2.500,00**
- Totaal rente: €125,00 + €122,92 + €120,83 = **€368,75**
- Resterende schuld: €50.000 − €2.500 = **€47.500,00**
Voeg een **samenvatting** toe aan het journaalwerkblad met deze drie cijfers. Controleer het resterende schuldsaldo tegen het aflossingsschema: in maand 3 moet Saldo eind €47.500 zijn.
Stap 4 — Jaarindeling LT/KT en balansopstelling
Aan het einde van jaar 1 (na 12 maanden) is er €10.000 afgelost (12 × €833,33 ≈ €10.000). Het resterende saldo is circa **€40.000**.
In jaar 2 zal Van Ginkel opnieuw 12 × €833,33 = **€10.000** aflossen. Dit bedrag moet per 31 december worden ingedeeld als kortlopende schuld.
Maak een werkblad **Balansindeling** en verwerk de herindeling:
**Boeking jaarindeling (31 december jaar 1):**
D Lening ING Bank LT (35500) 10.000,00
C Kortlopend deel lening (36000) 10.000,00Stel de balansopstelling op per 31 december jaar 1:
| Balanspost | Sectie | Bedrag | |---|---|---| | Inventaris (serverrack) | Vaste activa | €50.000,00 | | Kortlopend deel lening (36000) | Vlottende passiva | €10.000,00 | | Lening ING Bank LT (35500) | Langlopende schulden | €30.000,00 |
Controleer: kortlopend + langlopend = €10.000 + €30.000 = **€40.000** = resterende schuld na jaar 1.
Voeg in Excel een **liquiditeitscheck** toe:
Vlottende activa / Vlottende passiva = Current ratioAls de current ratio lager is dan 1,0, is er een waarschuwingssignaal: de kortlopende schulden overtreffen de vlottende activa. Bespreek met Karin of Van Ginkel voldoende liquide middelen heeft om het komende jaar aan de aflossingsverplichtingen te voldoen.