Bepaald of onbepaald

Concepts

Alex stond bij de koffieautomaat en mopperde. "Ik heb het Sofie meteen vast gegeven," zei hij. "Voor onbepaalde tijd. En nu zegt iemand op een verjaardag tegen me dat ik gek ben, dat je zoiets eerst tijdelijk doet. Maar wat is nou het verschil? Een contract is een contract toch?"

Majorieke had de vraag zelf ook nog liggen, en ze besloot het samen met Willem uit te zoeken. Ze vond hem in het achterkantoor, en stelde Alex' vraag bijna woordelijk door. "Bepaalde tijd, onbepaalde tijd. Wat is nou echt het verschil, behalve dat er een datum op staat?"

Willem schoof een stoel bij. "Het lijkt klein, die datum, maar het beslist eigenlijk alles over hoe een contract stopt. Begin bij het beeld." Hij hield twee handen op. "Een contract voor bepaalde tijd is een contract met een afgesproken einde. Een halfjaar, een jaar, tot een bepaalde klus klaar is. Als die datum komt, houdt het op. Vanzelf. Niemand hoeft op te zeggen, niemand hoeft naar de rechter, niemand hoeft een reden te geven. De afgesproken tijd is om, en het stopt."

"Gewoon afgelopen op de einddatum," herhaalde Majorieke.

"Gewoon afgelopen," knikte Willem. "Dat noemen we eindigen van rechtswege, uit zichzelf, omdat de tijd om is. Dat is het grote gemak van een tijdelijk contract voor de werkgever. Bevalt het, dan verleng je. Bevalt het niet, dan laat je de datum verstrijken en is het klaar, zonder gedoe."

Hij liet de ene hand zakken en hield de andere op.

"Een contract voor onbepaalde tijd is een contract zónder einddatum. Er staat geen moment in waarop het vanzelf stopt. Het loopt door, en door, tot iemand er actief een eind aan maakt. En dat is precies het verschil dat Alex bedoelt. Een vast contract stopt niet vanzelf. Als Alex straks van Sofie af wil, moet hij echt iets doen. Een geldige reden hebben, een procedure volgen, een termijn in acht nemen. Hij kan haar niet zomaar naar huis sturen omdat de datum verstreken is, want er ís geen datum."

*Er is geen datum.* Het zette het in één klap recht voor Majorieke. Het verschil was niet de kleur van het papier of een regeltje bovenaan. Het verschil was: stopt het vanzelf, of moet iemand het stoppen?

"Dus Alex had gelijk dat het makkelijk leek," zei ze, "maar hij gaf zichzelf wel meteen het moeilijkste contract."

"Zo is het," zei Willem. "Vast geven is een vertrouwenssprong. Het bindt jou als werkgever harder dan het de werknemer bindt. Daarom doen veel werkgevers het zoals die man op de verjaardag zei. Eerst tijdelijk, even kijken of het klikt, en pas daarna vast. Niet omdat ze niet willen, maar omdat een vast contract niet zomaar terug te draaien is."

Majorieke keek naar haar aantekeningen. Bepaalde tijd, stopt vanzelf. Onbepaalde tijd, stopt alleen als je iets doet. Het was simpeler dan ze had gevreesd. "Maar," zei ze, want er knaagde iets, "is een tijdelijk contract dan een soort minder contract? Krijgt zo iemand minder?"

Willems gezicht veranderde, en ze zag dat ze precies de goede vraag had gesteld. "Daar moet je goed naar luisteren, want dit toetsen ze graag," zei hij. "Nee. Een tijdelijke kracht mag niet minder krijgen dan een vaste kracht, alleen omdat zijn contract tijdelijk is. Hetzelfde werk, hetzelfde loon. Dezelfde vakantiedagen, dezelfde toeslagen, dezelfde reiskostenvergoeding. De wet verbiedt dat je iemand achterstelt puur omdat hij tijdelijk in dienst is."

"Maar dat snap ik niet helemaal," zei Majorieke. "Het zijn toch andere contracten?"

"Het zijn andere contracten in hoe ze eindigen," zei Willem. "Maar niet in wat de mens waard is voor zijn werk. Stel je twee mensen voor die hetzelfde doen, naast elkaar in het magazijn. De een vast, de ander voor een jaar. Zou het eerlijk zijn als die tijdelijke minder per uur kreeg, of minder vakantie, alleen vanwege die datum op zijn papier? Nee. Hetzelfde werk is hetzelfde waard." Hij liet het even staan. "Dat heet gelijke behandeling van tijdelijke en vaste krachten. En de wet kijkt daarbij scherp."

"Hoe bedoel je scherp?"

"Ze kijkt op twee manieren." Willem hield een vinger op. "De eerste is de open manier. Je mag niet recht in iemands gezicht zeggen: jij krijgt minder omdat je een tijdelijk contract hebt. Dat is direct, openlijk onderscheid, en dat is verboden." Een tweede vinger. "Maar er is ook een stiekeme manier, en daar let de wet net zo goed op. Stel dat Alex zegt: de reiskostenvergoeding is alleen voor mensen die hier al langer dan een jaar werken. Op papier zegt hij niets over tijdelijk of vast. Maar in de praktijk treft die regel bijna alleen de tijdelijke krachten, want die zijn er nog niet zo lang. Dan maakt hij langs een omweg toch onderscheid. Dat heet indirect onderscheid, verborgen, via een regel die op het oog neutraal is maar in werkelijkheid één groep raakt. En ook dat is verboden, tenzij er een hele goede, zakelijke reden voor is."

Majorieke schreef het op en voelde dat het belangrijk was. Direct, recht in het gezicht. Indirect, via een omweg. Allebei niet toegestaan. "Dus je kunt het niet wegmoffelen achter een mooie regel," zei ze.

"Je kunt het niet wegmoffelen," beaamde Willem. "De wet kijkt naar wie er in werkelijkheid de dupe is, niet naar hoe de regel klinkt. Net als overal in dit vak. De werkelijkheid telt, niet de verpakking."

Hij stond op om koffie bij te schenken, en zei over zijn schouder: "Vertel Alex dat hij niets verkeerd heeft gedaan. Sofie vast geven mag, het is alleen wat dapperder dan tijdelijk. En als hij ooit een tijdelijke kracht erbij neemt, dat die net zoveel krijgt als de rest. Geen cent minder voor hetzelfde werk."

Majorieke liep terug met de antwoorden in haar hoofd, en gaf ze door aan Alex, die opgelucht knikte en mompelde dat die vent op de verjaardag dan maar moest dimmen. Ze ging weer zitten en bekeek het contract van Sofie nog eens, dat ze zelf had ingevuld. Voor onbepaalde tijd. Een sprong, had Willem gezegd. Een vertrouwenssprong.

Maar er bleef iets hangen waar ze geen antwoord op had. Als de gewone weg was om eerst tijdelijk te beginnen, en dan pas vast, hoe láng kon dat dan duren? Kon Alex iemand jaar na jaar een nieuw tijdelijk contract blijven geven, telkens met een nieuwe einddatum, zodat hij die persoon nooit echt vast hoefde te nemen? Dat leek haar oneerlijk, dat zou de hele bescherming uithollen. Er moest ergens een grens zijn aan hoe vaak en hoe lang je dat spelletje kon spelen. En ze had het gevoel dat ze die grens binnenkort zou tegenkomen, want volgende week begon er een nieuwe jongen die al eerder bij Alex had gewerkt. Daan.