Als het niet samen lukt

Concepts

Alex had het gesprek met Joeri gevoerd, de zachte deur, en het was geen succes geweest. Dat zag Majorieke aan hem toen hij maandag binnenkwam, halverwege november, met de schouders van iemand die iets vervelends voor zich uit had geschoven en nu niet meer kon.

"Hij wil niet weg," zei Alex. "Ik heb het hem voorzichtig voorgelegd, met goedvinden, een net papier, alles erop en eraan. En hij keek me aan en zei: ik heb deze baan nodig, juist nu. En toen kon ik geen woord meer uitbrengen." Hij ging zitten. "Maar het gaat nog steeds niet. Vorige week weer een verkeerde bestelling. Ik kan niet doen alsof er niets is."

Majorieke knikte. Ze had Sanne al gebeld voor hij het kon vragen, en een halfuur later zat de jurist weer aan tafel, met dezelfde rust als de vorige keer.

"De zachte deur is dicht," zei Sanne, "want die werkt alleen als allebei willen, en Joeri wil niet. Dan blijven er nog twee wegen over om een vast contract te beëindigen. En allebei kun je ze niet in je eentje lopen. Daar moet iemand anders bij. Want, en dit is het hart van het ontslagrecht, een baas mag een vast contract niet zomaar zelf opzeggen."

"Niet zomaar," zei Alex. "Maar wel als er een goede reden is."

"Precies. Opzeggen is de ene weg. Maar opzeggen door de werkgever mag bijna nooit zonder dat er eerst iemand meekijkt. Voor het ene soort reden ga je langs het UWV, je zegt gewoon u-vee-wee, het uitkeringsloket van de overheid. Voor het andere langs de kantonrechter. Dat hangt af van waaróm je iemand kwijt wil." Sanne legde twee vingers op tafel. "Gaat het om bedrijfseconomische redenen, het werk valt weg, of om iemand die langer dan twee jaar ziek is, dan vraag je toestemming aan het UWV. Gaat het om de persoon zelf, zoals bij Joeri, dat het werk niet meer goed gaat, dan ga je naar de kantonrechter en vraag je die om het contract te ontbinden."

Majorieke schreef het op. Twee loketten. UWV voor het werk dat wegvalt of voor langdurige ziekte. De kantonrechter voor de persoon. "En dat tweede, ontbinden, dat is voor Joeri."

"Dat is de tweede weg, ja, en eigenlijk dezelfde gedachte. Ontbinden is wat de rechter doet als hij een contract beëindigt. Je vraagt de kantonrechter: wil je dit dienstverband beëindigen, want het gaat zo niet langer. En de rechter doet dat alleen als er een redelijke grond is. Zo heet dat. Een goede, in de wet benoemde reden." Sanne keek Alex aan. "Bij Joeri zou dat zijn: hij functioneert onvoldoende. Maar let op, en dit is belangrijk, dat mag een rechter niet zomaar aannemen omdat jij het zegt. Je moet kunnen laten zien dat je hem hebt aangesproken, dat je hem een kans hebt gegeven om het te verbeteren, dat je het hebt vastgelegd. Een dossier. Zonder dat stuurt de rechter je terug."

Alex wreef over zijn gezicht. "Een dossier. Dus die gesprekken die ik met hem had, die had ik moeten opschrijven."

"Die had je moeten vastleggen, ja. En het is nog niet te laat, maar je begrijpt nu waarom het belangrijk is." Sanne liet het even staan. "Er is trouwens nog een vorm van die tweede weg, voor de volledigheid. Naast onvoldoende functioneren kan een rechter een contract ook ontbinden als een werknemer zich echt niet aan zijn kant van de afspraak houdt, ernstig tekortschiet in wat hij hoort te doen. Wanprestatie, heet dat met een duur woord. Maar bij Joeri gaat het niet om onwil, het gaat om iemand die het even niet trekt. Dat is een andere, mildere grond, en juist daarom telt dat dossier en die kans om te verbeteren zo zwaar."

Het bleef even stil. Buiten was het grauw, en Majorieke dacht aan Joeri, aan zijn zin *ik heb deze baan nodig, juist nu*, en aan hoe het recht hier niet de baas en niet de werknemer voortrok, maar allebei iets gaf. De baas een weg eruit, maar alleen met een goede reden en bewijs. De werknemer de zekerheid dat hij niet zomaar de straat op kon worden gezet.

"Mag ik nog iets vragen wat me al een tijd dwarszit," zei ze. "Ik zag laatst in een contract een zin staan, bij een van de chauffeurs. Dat het contract vervalt zodra hij zijn rijbewijs kwijtraakt. Mag zoiets?"

Sanne knikte. "Dat is weer iets anders, en goed dat je het opmerkt. Dat heet een ontbindende voorwaarde. Een afspraak dat het contract vanzelf eindigt als er iets bepaalds gebeurt. Bij een chauffeur het rijbewijs, want zonder rijbewijs kan hij het werk simpelweg niet meer doen. Bij sommige functies een VOG, een verklaring omtrent het gedrag, die je nodig hebt om het werk te mógen doen. Raakt hij die kwijt, dan vervalt het contract." Ze hief even een hand. "Maar het luistert nauw. Zo'n voorwaarde mag alleen als het echt onvermijdelijk is, als het werk zonder dat ding objectief onmogelijk wordt. Je mag er niet stiekem het gewone ontslagrecht mee omzeilen. Een rechter kijkt daar streng naar."

"En het uitzendbeding," vroeg Willem, die had meegeluisterd, "noem dat ook even, dat hoort in dit rijtje."

"Klopt," zei Sanne. "Bij uitzendwerk bestaat zoiets ook. Een uitzendbeding houdt in dat als de opdrachtgever, het bedrijf waar de uitzendkracht werkt, zegt 'we hoeven hem niet meer', het uitzendcontract op datzelfde moment eindigt. Vanzelf, zonder opzegging. Dat hoort bij de flexibele aard van uitzendwerk, in de eerste fase ervan. Het is een soort ingebouwde uitknop die past bij dat soort werk."

Majorieke zette ze op een rij. Opzeggen door de werkgever, langs het UWV of de kantonrechter. Ontbinden door de rechter, alleen met een redelijke grond en een dossier. En de ontbindende voorwaarde, het contract dat vanzelf vervalt als iets onmisbaars wegvalt, het rijbewijs, de VOG, of bij uitzendwerk de opdracht. Drie manieren waarop het kon eindigen als het niet samen lukte.

"Is er nog een," vroeg ze, "of zijn we er nu doorheen."

"Er is er nog één," zei Sanne zacht, "en het is de stilste. Een arbeidsovereenkomst eindigt ook als de werknemer overlijdt. Dan houdt het vanzelf op, op de dag van overlijden. Geen opzegging, geen rechter. Het is een trieste, maar je moet hem kennen, want er hangt nog iets aan vast voor de nabestaanden, en dat komt later." Ze pakte haar tas. "Maar laten we het bij Joeri houden. Begin het dossier. Leg de gesprekken vast, geef hem een eerlijke kans om het te keren. Misschien lukt het hem wel, juist als hij merkt dat je het serieus aanpakt. En lukt het niet, dan staat de weg naar de rechter open, maar dan netjes en met bewijs."

Alex knikte langzaam, en er was iets vastberadens in gekomen, maar ook iets verdrietigs. "Een eerlijke kans," zei hij. "Dat is hij me ook wel waard. En mezelf."

Toen Sanne weg was, bleef Majorieke nog even naar haar aantekeningen kijken. Drie deuren naar buiten had ze in ch13 opgeschreven, de zachte. En nu de hardere ernaast. Het ontslagrecht begon vorm te krijgen in haar hoofd, niet als een muur maar als een huis met deuren, sommige zacht, sommige zwaar, en bij elke deur een paar mensen die ervoor zorgden dat hij niet zomaar openvloog. Ze hoopte voor Joeri dat hij de zware deuren niet nodig zou hebben. Maar als het zover kwam, wist ze nu hoe ze eruitzagen.