Collectieve Arbeidsovereenkomst (cao)

Module 2 — CAO, Medezeggenschap & Arbo

Wat is een cao, hoe werkt AVV en welke rangorde geldt er bij conflicterende regels?

Concepts

Wat is een cao?

Karin heeft van de directeur van VGS gehoord dat er mogelijk een IT-branche-cao gaat gelden. Ze legt aan de medewerkers uit wat dat betekent en hoe cao's werken.

Een **collectieve arbeidsovereenkomst (cao)** is een overeenkomst over arbeidsvoorwaarden die gesloten wordt tussen:

  • Één of meer **werkgevers of werkgeversorganisaties** (bijv. Technisch Bureau Nederland)
  • Één of meer **vakbonden** (bijv. FNV, CNV)

De cao legt voor een hele sector of een specifiek bedrijf vast wat de minimale arbeidsvoorwaarden zijn.

Ondernemingscao | Voor één bedrijf
Gesloten tussen één werkgever en vakbond(en)
Geldt alleen voor medewerkers van dat bedrijf
Werkgever heeft meer invloed op de inhoud
Voorbeelden: cao's van grote bedrijven (Philips, ASML, etc.)
---
Bedrijfstak-cao | Voor een hele sector
Gesloten tussen werkgeversorganisatie(s) en vakbond(en)
Geldt voor alle werkgevers die lid zijn van de werkgeversorganisatie
Veel voorkomend in Nederland
Voorbeelden: cao Detailhandel, cao Bouw, cao Zorg
---
AVV — Algemeen Verbindend Verklaard | Uitbreiding cao
Minister van SZW kan een cao AVV verklaren
Dan geldt de cao voor ALLE werkgevers in de sector
Ook voor werkgevers die GEEN lid zijn van de werkgeversorganisatie
AVV heeft een beperkte geldigheidsduur (wordt periodiek verlengd)

> EXAMTIP: Bij AVV geldt de cao voor álle werkgevers in de sector — ook als ze geen lid zijn van een werkgeversorganisatie en de cao nooit hebben ondertekend. Dit is de kracht van AVV: het zorgt voor een gelijk speelveld in een hele sector.

Vereisten voor een geldige cao

Een cao is alleen geldig als aan een aantal formele eisen wordt voldaan:

FORMELE VEREISTEN CAO

1. SCHRIFTELIJK: cao moet schriftelijk zijn vastgelegd
2. AANMELDING: cao moet worden aangemeld bij het Ministerie van SZW
   (Wet op de loonvorming, art. 4)
3. ONDERTEKENING: door bevoegde vertegenwoordigers van alle partijen
4. LOOPTIJD: cao heeft een bepaalde looptijd (bijv. 1 of 2 jaar)
5. NAWERKING: na afloop cao-bepalingen blijven gelden totdat een
   nieuwe cao gesloten is (of individuele afspraken worden gemaakt)

REGISTRATIE BIJ MINSZ:
Binnen 30 dagen na afsluiting aanmelden
Openbaar register — iedereen kan cao's inzien

Doorwerking van cao in individuele arbeidsovereenkomsten

Een van de belangrijkste effecten van een cao is dat de afspraken automatisch doorwerken in de individuele arbeidsovereenkomsten van werknemers.

Automatische doorwerking | Geen aparte afspraken nodig
Als de werkgever gebonden is aan een cao (door lidmaatschap of AVV):
werknemers hebben automatisch recht op de cao-arbeidsvoorwaarden
Dit geldt ook voor werknemers die zelf geen vakbondslid zijn
De arbeidsovereenkomst mag nooit minder bieden dan de cao
---
Vermeldingsplicht | In de arbeidsovereenkomst
Werkgever moet in de arbeidsovereenkomst vermelden welke cao geldt
Of: vermelden dat er geen cao van toepassing is
Zo weet de werknemer welke collectieve rechten hij heeft

Minimum-cao versus standaard-cao

Niet alle cao's zijn hetzelfde. Er zijn twee typen:

MINIMUM-CAO vs STANDAARD-CAO

MINIMUM-CAO:
- Bepalingen zijn minimumvereisten
- Werkgever MAG betere arbeidsvoorwaarden bieden
- Werknemer mag meer overeenkomen (altijd gunstiger)
- Meeste cao's zijn minimum-cao's

STANDAARD-CAO:
- Bepalingen zijn een strak kader
- Werkgever mag NIET afwijken — ook niet ten gunste van werknemer
- Zeldzamer; voorkomt dat sommige werknemers bevoordeeld worden
  ten koste van arbeidsmarktconcurrenten

Voorbeeld:
Minimum-cao zegt: "minimumloon = € 2.500/mnd"
→ Werkgever mag € 3.000 betalen: JA (minimum-cao)
→ Werkgever mag minder betalen: NEE (altijd)

Standaard-cao zegt: "loon = € 2.500/mnd"
→ Werkgever mag € 3.000 betalen: NEE (standaard-cao)
→ Werkgever mag minder betalen: NEE (altijd)

> EXAMTIP: Een minimum-cao legt een ondergrens vast — werkgever mag méér bieden. Een standaard-cao legt een exact bedrag vast — werkgever mag niet afwijken, ook niet omhoog. De meeste Nederlandse cao's zijn minimum-cao's.

Rangorde van regels: wet, cao en arbeidsovereenkomst

Als wet, cao en arbeidsovereenkomst tegenstrijdige bepalingen bevatten, gelden de volgende prioriteiten:

RANGORDE BIJ CONFLICTERENDE REGELS

HOOGSTE RANG: Wet (dwingend recht)
→ Altijd van toepassing; cao en AOV mogen er niet van afwijken
   ten nadele van de werknemer.

Voorbeeld: WML = € 2.070 (volwassen minimumloon)
Cao zegt € 2.200 → OK (beter dan wettelijk minimum)
Cao zegt € 1.900 → ONGELDIG (slechter dan wettelijk minimum)

MIDDELSTE RANG: Cao
→ Gaat voor op de individuele arbeidsovereenkomst (tenzij de AOV
   gunstiger is voor de werknemer)

LAAGSTE RANG: Arbeidsovereenkomst
→ Mag nooit minder bieden dan de cao bepaalt
→ Mag wél meer bieden als de cao een minimum-cao is

GUNSTIGHEIDSBEGINSEL:
Als cao en AOV allebei van toepassing zijn maar de AOV is gunstiger
voor de werknemer → de AOV-bepaling gaat voor.
Bijv.: cao zegt 25 vakantiedagen, AOV zegt 28 → 28 geldt.

Gebonden en ongebonden werkgevers

Gebonden werkgever | Via lidmaatschap
Werkgever is lid van een werkgeversorganisatie die cao heeft afgesloten
Cao geldt automatisch voor alle werknemers
Ook werknemers die zelf geen vakbondslid zijn, profiteren mee
---
Ongebonden werkgever | Geen lid
Werkgever is geen lid van werkgeversorganisatie
Cao geldt niet, tenzij AVV van toepassing is
Werkgever kan zelf besluiten cao vrijwillig toe te passen
---
Gebonden werknemer | Lid vakbond
Werknemer is lid van een vakbond die cao heeft afgesloten
Cao geldt van rechtswege voor hem/haar
Vakbondslid kan rechten uit cao afdwingen

Missie

STORY: Karin heeft van de directeur van VGS te horen gekregen dat de IT-groothandel-cao per 1 januari 2026 AVV is verklaard. Dit heeft gevolgen voor een aantal arbeidsvoorwaarden bij VGS. Karin wil controleren of het huidige loonbeleid van VGS voldoet aan de cao-eisen en waar aanpassingen nodig zijn.

Stap 1 — Versamel de cao-eisen en het VGS-beleid

CAO IT-GROOTHANDEL 2026 (FICTIEF) — RELEVANTE BEPALINGEN

Artikel     | Cao-bepaling
------------|----------------------------------------------------
Art. 4.1    | Minimumloon schaal 1: € 2.200/mnd (voltijd)
Art. 4.2    | Minimumloon schaal 2: € 2.600/mnd (voltijd)
Art. 4.3    | Minimumloon schaal 3: € 3.000/mnd (voltijd)
Art. 6.1    | Vakantiedagen: minimaal 25 per jaar (voltijd)
Art. 6.2    | Vakantiebijslag: minimaal 8%
Art. 7.1    | Overwerkvergoeding: 130% voor eerste 2 uur/week
Art. 8.1    | Reiskostenvergoeding: minimaal € 0,21/km
Art. 9.1    | Pensioenbijdrage werkgever: minimaal 5% van bruto loon

Stap 2 — Vergelijk met het VGS-beleid

HUIDIG BELEID VGS (FICTIEF)

Medewerker | Functie          | Cao-schaal | Bruto loon | Vakantied.
-----------|------------------|------------|------------|----------
Ahmed      | Accountmanager   | 2          | € 2.800    | 22 dagen
Marloes    | Administratie    | 1          | € 2.150    | 20 dagen
Jurgen     | Magazijn         | 1          | € 2.250    | 20 dagen
Fatima     | HR               | 2          | € 2.600    | 25 dagen
Thomas     | Account junior   | 1          | € 2.300    | 22 dagen

Stap 3 — Maak de vergelijkingstabel in Excel

EXCEL-STRUCTUUR CAO-CONTROLE

Kolom A: Naam medewerker
Kolom B: Cao-schaal
Kolom C: Huidig bruto maandloon VGS
Kolom D: Cao-minimumloon voor deze schaal
Kolom E: Verschil loon (C - D)
Kolom F: Loon voldoet aan cao? (JA/NEE — formule)
Kolom G: Huidig aantal vakantiedagen VGS
Kolom H: Cao-minimum vakantiedagen (25)
Kolom I: Vakantiedagen voldoen aan cao? (JA/NEE)

FORMULE KOLOM F:
=ALS(C2>=D2; "✓ OK"; "⚠ AANPASSEN NODIG")

FORMULE KOLOM I:
=ALS(G2>=H2; "✓ OK"; "⚠ AANPASSEN NODIG")

Stap 4 — Stel verbeteracties vast

UITKOMST CAO-CONTROLE VGS

Marloes: Huidig loon € 2.150 < cao minimum schaal 1 (€ 2.200)
→ Aanpassen: verhogen naar minimaal € 2.200/mnd

Ahmed: Vakantiedagen 22 < cao minimum (25)
→ Aanpassen: verhogen naar 25 vakantiedagen

Thomas: Vakantiedagen 22 < cao minimum (25)
→ Aanpassen: verhogen naar 25 vakantiedagen

Overige items (overwerk, reiskosten, pensioen): controleer VGS-beleid
en vergelijk met cao per item.

Deadlines voor aanpassing: cao geldt per 1 januari 2026
→ Karin stuurt aanpassingen vóór 31 december 2025 naar de medewerkers

Sla op als `VGS_cao_controle_2026.xlsx`.