CAO — collectieve arbeidsovereenkomst
Module 2 — Collectief arbeidsrecht
Totstandkoming, normerende kracht, AVV en nawerking
Concepts
Wat is een cao en waarom bestaat hij?
Karin bij VGS wil weten of de cao voor de IT-branche ook voor VGS geldt, ook al is VGS geen lid van een werkgeversvereniging. Het antwoord hangt af van de totstandkoming en de verbindendverklaring.
Een cao (collectieve arbeidsovereenkomst) is een schriftelijke overeenkomst over arbeidsvoorwaarden, gesloten tussen:
- Vakbond(en) namens werknemers
- Werkgeversvereniging(en) of een individuele werkgever
Bedrijfstak-cao | Sector-cao
Gesloten tussen vakbond(en) en werkgeversvereniging(en)
Geldt voor een hele bedrijfstak (bijv. IT, bouw, zorg)
Kan algemeen verbindend worden verklaard (AVV)
Werkgever is automatisch gebonden als hij lid is van de WG-organisatie
---
Ondernemings-cao | Bedrijfsspecifieke cao
Gesloten tussen vakbond(en) en één individuele werkgever
Geldt alleen voor die specifieke werkgever
Kan NIET algemeen verbindend worden verklaard
Geeft maatwerk maar vereist directe onderhandelingen met vakbond
---
Standaard-cao | Legt minimum vast
Arbeidsvoorwaarden in de cao zijn minimumnormen
Werkgever mag MEER geven dan de cao (ten voordele van werknemer)
Werkgever mag NIET minder geven
Werknemer kan rechten uit cao rechtstreeks afdwingen
---
Maximum-cao | Legt maximum vast
Cao bepaalt zowel minimum als maximum voor een arbeidsvoorwaarde
Bijv. prestatiebeloning mag niet hoger dan cao-max (ter voorkoming concurrentie)
Zeldzamer dan standaard-cao; komt voor in sommige publieke sectoren> EXAMTIP: Een standaard-cao legt een minimum vast: de werkgever mag meer geven maar niet minder. Een maximum-cao legt ook een maximum vast. Het onderscheid is examrelevant, al is de standaard-cao verreweg het meest voorkomend.
Totstandkoming van de cao
TOTSTANDKOMINGSPROCEDURE CAO
Stap 1: Onderhandelingen
Vakbond(en) en werkgeversvereniging(en) gaan aan tafel
Onderhandelingsresultaat = principeakkoord
Stap 2: Ledenvergadering (intern akkoord)
Leden van vakbond én werkgeversvereniging stemmen over akkoord
Afwijzing → nieuwe onderhandeling
Stap 3: Ondertekening cao
Cao is tot stand gekomen; schriftelijk vastgelegd
Looptijd: doorgaans 1-2 jaar
Stap 4: Deponering
Cao wordt gedeponeerd bij het Ministerie van Sociale Zaken en
Werkgelegenheid (SZW) → openbaar register
Stap 5: Eventuele AVV
Minister van SZW kan de cao Algemeen Verbindend VerklarenNormerende en obligatoire deel
ONDERSCHEID NORMERENDE VS OBLIGATOIRE DEEL
Normerende deel (arbeidsrechtelijk):
Bevat de eigenlijke arbeidsvoorwaarden voor werknemers
(loon, arbeidstijden, vakantie, onkostenvergoedingen)
Deze bepalingen werken rechtstreeks in de individuele arbeidsovereenkomst
Werknemer kan naleving afdwingen, ook als hij geen vakbondslid is
Obligatoire deel (verbintenisrechtelijk):
Bevat verplichtingen tussen de cao-partijen onderling
(bijv. vredesverplichting: niet staken terwijl cao geldt)
(bijv. verplichting tot overleg bij sectorproblemen)
Geldt alleen tussen de cao-partijen, niet voor individuele WN
Vakbond kan WG aanspreken bij niet-nakoming van obligatoire deelGebondenheid aan de cao
Wie is gebonden aan de cao-normen?
CAO-GEBONDENHEID — WANNEER GELDT DE CAO?
Situatie 1: Werkgever is lid van werkgeversvereniging die cao heeft gesloten
→ WG is automatisch gebonden aan de cao
→ Geldt voor ALLE werknemers van die WG, ook niet-vakbondsleden
Situatie 2: Cao is Algemeen Verbindend Verklaard (AVV)
→ Geldt voor ALLE werkgevers in de sector, ook niet-leden
→ Geldt ook voor werknemers die geen vakbondslid zijn
→ VGS is ook gebonden als het geen lid is van de werkgeversvereniging!
Situatie 3: Werkgever heeft vrijwillig cao overgenomen in individueel contract
→ Cao-bepalingen gelden dan via het arbeidscontract
→ Niet via de Wet op de collectieve arbeidsovereenkomst (WCO)
VGS-situatie:
VGS is niet lid van de IT-werkgeversvereniging. Maar als de IT-cao
Algemeen Verbindend Verklaard is → VGS IS toch gebonden!Algemeen verbindend verklaring (AVV)
AVV-PROCEDURE
Wie beslist? Minister van SZW
Voorwaarde: de cao is representatief voor de meerderheid van werkgevers
én werknemers in de betreffende sector
Procedure:
1. Aanvraag door een cao-partij (bijv. vakbond of WG-vereniging)
2. Publicatie in Staatscourant → bezwaar mogelijk
3. Minister beslist op de aanvraag
4. AVV-verklaring gepubliceerd → geldt voor gehele sector
Duur van de AVV:
Doorgaans 1-2 jaar, parallel aan de cao-looptijd
Na afloop: AVV vervalt, maar de cao zelf kan nawerken
Gevolgen voor VGS:
Als IT-cao AVV is: VGS MOET de cao-normen toepassen, ook zonder lidmaatschap
Niet-naleven: vakbond of werknemer kan nakoming of schadevergoeding eisenNawerking van de cao (art. 19 WCO)
Wat gebeurt er als de cao afloopt?
NAWERKING CAO (art. 19 Wet CAO)
Definitie: als een cao afloopt, blijven de cao-bepalingen gelden
voor werknemers die op dat moment cao-gebonden waren.
Waarom nawerking?
Beschermt werknemers tegen vacuüm tussen twee cao-onderhandelingen.
Zorgt dat VGS niet ineens kan afwijken van de cao-normen op de dag
dat de cao afloopt.
Nawerking eindigt wanneer?
1. Er een nieuwe cao van toepassing wordt (vervanging)
2. De arbeidsovereenkomst individueel anders wordt afgesproken
(maar: werknemer moet hier vrijwillig mee instemmen)
3. De werknemer niet meer cao-gebonden is (bijv. andere functie)
Gevolg voor VGS:
Cao IT loopt af op 31 december 2026. Vanaf 1 januari 2027 geldt
nawerking: VGS moet de oude cao-normen blijven toepassen totdat
er een nieuwe cao is of totdat VGS individueel nieuwe afspraken maakt.> EXAMTIP: Nawerking van de cao (art. 19 WCO) betekent dat cao-bepalingen blijven gelden na afloop van de cao voor gebonden werknemers. Dit beschermt werknemers in de periode tussen twee cao's. Nawerking eindigt pas als een nieuwe cao van toepassing wordt of de werknemer individueel instemt met andere voorwaarden.
Dispensatie van de cao
DISPENSATIE VAN DE CAO
Wat is dispensatie?
Een werkgever kan bij de cao-partijen (vakbond + WG-vereniging)
dispensatie aanvragen om van (onderdelen van) de cao te mogen afwijken.
Wanneer wordt dispensatie verleend?
- Als de werkgever een eigen, gelijkwaardige of betere regeling heeft
- Als de situatie van het bedrijf een afwijking rechtvaardigt
Voorbeeld VGS:
VGS wil een eigen, betere winstdelingsregeling invoeren i.p.v. de cao-bonus.
VGS vraagt dispensatie voor dit cao-onderdeel.
Als vakbond akkoord gaat: VGS mag afwijken voor dit specifieke punt.Leeftijdsdiscriminatie in cao's
LEEFTIJDSDISCRIMINATIE IN CAO'S (WGBL)
Principe: cao-bepalingen mogen niet discrimineren op grond van leeftijd.
Uitzondering: minimumjeugdloon (art. 7 WGBL)
Het wettelijke minimumjeugdloon is een toegestane uitzondering.
Cao's mogen jeugdloonschalen opnemen conform de WML-leeftijdsopbouw.
Andere leeftijdsgebonden cao-bepalingen:
- Anciënniteitstoeslagen (meer salaris bij meer dienstjaren): TOEGESTAAN
(objectieve rechtvaardiging: langere dienstbaarheid belonen)
- Vervroegd pensioen op een bepaalde leeftijd: VERBODEN (tenzij uitzondering)
- Hogere ontslagvergoeding voor oudere werknemers: KRITISCH (maar kan)Missie
STORY: De IT-cao loopt aan het einde van het jaar af. Karin wil weten wat de gevolgen zijn voor VGS en of de huidige arbeidsvoorwaarden aan de cao voldoen. Ze maakt een cao-compliance-check in Excel en bereidt zich voor op de nawerkingperiode.
Stap 1 — Inventariseer de huidige arbeidsvoorwaarden vs cao
CAO-COMPLIANCE CHECK VGS (IT-CAO 2026)
Arbeidsvoorwaarde | VGS-beleid | CAO-minimum | Compliant?
------------------|---------------------|-----------------|----------
Bruto maandloon | Schaal 5: € 3.400 | Schaal 5: € 3.200| JA (boven min)
Vakantiedagen | 25 dagen | 25 dagen | JA
Vakantiegeld | 8% | 8% | JA
Reiskostenvrg | € 0,23/km | € 0,21/km | JA
ORT-toeslag | 25% op weekenden | 25% | JA
Pensioenregeling | BPF ICT | BPF ICT verplicht| JA
Overwerk boven 40u| Geen aparte vrg | 125% toeslag | NEE ← probleem!Stap 2 — Bouw de Excel-cao-compliance-checker
EXCEL CAO-COMPLIANCE CHECK
Kolom A: Arbeidsvoorwaarde
Kolom B: VGS-beleid (bedrag/percentage/regeling)
Kolom C: CAO-minimum vereiste
Kolom D: VGS voldoet? (formule of handmatig)
Kolom E: Verschil (indien B < C)
Kolom F: Actie (dropdown: Geen actie / Aanpassen / Dispensatie aanvragen)
Formule Kolom D (loonvergelijking):
=ALS(B2>=C2;"JA — compliant";"NEE — CAO-minimum niet gehaald")
Formule Kolom E (verschil):
=ALS(D2="NEE — CAO-minimum niet gehaald";C2-B2;"—")
Opvallende bevinding: VGS betaalt geen overwerkstoeslag!
De cao verplicht 125% bij overwerk boven 40 uur.
VGS moet dit aanpassen of dispensatie aanvragen.Stap 3 — Bereken de nawerkingsperiode en verwachte aanpassing
NAWERKINGSPLANNING
CAO-looptijd: 1 januari 2026 – 31 december 2026
Nawerking start: 1 januari 2027
Verwachte nieuwe cao: uiterlijk 1 april 2027 (onderhandelingen lopen)
Periode nawerking: 1 jan 2027 – 1 april 2027 (max 3 maanden)
Kostenimpact nawerkingperiode (oud cao-niveau):
- Lonen: geen wijziging (VGS zit boven cao-minimum)
- Overwerk: VGS moet per direct 125% gaan vergoeden (was al non-compliant)
Ahmed: 5 uur overwerk per maand × € 3.600/mnd / 173,3 uur × 125% × 3 mnd
= € 3.600 / 173,3 × 125% × 5 × 3 = ca. € 389 extra kosten
Excel-berekening:
=B_uurloon * 125% * OverwerkUren * AantalMaandenStap 4 — Maak een nawerkings-actieplan voor Karin
ACTIEPLAN CAO-NAWERKING VGS
Actie 1: Overwerkregeling aanpassen (direct — vóór 1 jan 2027)
Reden: VGS voldoet niet aan de cao-eis van 125% overwerkvergoeding
Actie: HR-beleid aanpassen, medewerkers informeren
Kosten: zie berekening hierboven
Actie 2: Medewerkers informeren over nawerkingsperiode
Reden: Transparantie — medewerkers weten dat de cao doorloopt
Actie: Karin stuurt interne notitie
Actie 3: Nieuwe cao-onderhandelingen monitoren
Reden: zodra nieuwe cao geldt, nawerkingsperiode eindigt
Actie: kalenderherinnering instellen voor verwachte cao-datumSla op als `VGS_cao_compliance_nawerking_2026.xlsx`.