Waar het bedrijf heen wil

Concepts

"Over vijf jaar wil ik de helft groter zijn," had Alex gezegd op de ochtendvergadering, en Majorieke had het opgeschreven zonder precies te weten wat ze ermee moest.

Want in diezelfde vergadering was zoveel langsgekomen. Alex die het over die vijf jaar had, groot en vaag en ver weg. De teamleider die zei dat ze dit jaar het nieuwe loonpakket zouden invoeren, in een paar maanden tijd. En zijzelf die er nog snel tussendoor zei dat de loonbetaling van die week vandaag de deur uit moest. Drie dingen, alle drie een soort beslissing, en toch voelden ze totaal verschillend. Ze legde het later aan Willem voor, want ze kon de vinger er niet op leggen.

"Het zijn drie verschillende hoogtes," zei Willem, en hij wist meteen waar ze heen wilde. "Je hebt drie soorten beslissingen door elkaar gehoord, en het is geen wonder dat ze door elkaar liepen. Ze horen ook bij elkaar. Maar ze zitten op verschillende verdiepingen." Hij hield drie vingers omhoog, de een boven de ander, en tekende toen dezelfde drie lagen op een blaadje.

   STRATEGISCH   de grote lijn, meerdere jaren vooruit
        |        (over vijf jaar de helft groter)
        v
   TACTISCH      de middenlaag, maanden tot ongeveer een jaar
        |        (dit jaar het nieuwe pakket invoeren)
        v
   OPERATIONEEL  het dagelijkse, dagen tot weken
                 (vandaag de loonbetaling versturen)

"Bovenaan," zei hij, en hij wees op de eerste laag, "zit de grote lijn. Waar wil het bedrijf over jaren heen? Groeien, krimpen, een nieuwe markt op, een andere koers. Dat is strategisch. Het woord komt van de veldheer die de hele oorlog overziet, niet één gevecht maar het geheel. Alex die zegt dat hij over vijf jaar de helft groter wil zijn, dat is strategisch. Ver weg, groot, en het bepaalt de richting van alles eronder."

Majorieke knikte. "En het middelste?"

"Dat is tactisch." Willem tikte op de middenlaag. "Tussen de grote lijn en het dagelijkse in. Hoe gaan we dat doel halen, wat moet er de komende maanden gebeuren? Als Alex wil groeien, dan moet er misschien een betere administratie komen, een nieuw pakket, extra mensen. Dat nieuwe loonpakket invoeren dit jaar, dat is tactisch. Het is een stap die het grote doel dichterbij brengt, maar het is niet de grote lijn zelf en het is ook niet het werk van vandaag. Het zit ertussenin, over een aantal maanden tot zo'n jaar."

"En de loonbetaling van vandaag?"

"Dat is operationeel." Willem wees op de onderste laag. "Het dagelijkse werk. Het hier en nu. De loonbetaling die de deur uit moet, de aangifte die af is, de strook die klopt. Dat is operationeel, van het woord voor uitvoeren. Het is wat er elke dag gebeurt om de boel draaiende te houden. Geen grote lijn, geen tussenstap, gewoon: het werk doen dat vandaag gedaan moet worden."

> EXAMTIP: Beslissingen en doelstellingen komen in drie soorten, op drie hoogtes. Strategisch = de grote lijn, meerdere jaren vooruit, de koers van het hele bedrijf (de leiding bepaalt dit). Tactisch = de middenlaag, een aantal maanden tot ongeveer een jaar, hoe je het grote doel gaat halen (middenkader). Operationeel = het dagelijkse werk van dagen tot weken, hier en nu, de uitvoering (de werkvloer). Hou ze grofweg uit elkaar aan hun tijdshorizon: jaren, maanden, dagen.

Majorieke keek naar de drie lagen en het begon te kloppen. Drie hoogtes, drie tijdsduren. Jaren bovenaan, maanden in het midden, dagen onderaan. "En ze hangen samen," zei ze. "De loonbetaling van vandaag dient uiteindelijk dat grote doel van over vijf jaar."

"Goed gezien, en dat is het mooie eraan." Willem leunde naar voren. "Het is geen losse stapeling. Het grote doel bovenaan bepaalt wat er in het midden moet gebeuren, en wat er in het midden moet gebeuren bepaalt het werk op de vloer. Andersom geredeneerd: als jij vandaag de loonbetaling goed doet, draag je een steentje bij aan het tactische plan, en dat tactische plan draagt bij aan de grote lijn. Het kleinste klusje hangt aan de grootste droom. Daarom is het niet erg dat jij niet over die vijf jaar gaat. Jij houdt de onderste laag overeind, en zonder die laag stort de rest in."

Dat raakte iets in Majorieke. Ze had altijd gedacht dat de grote beslissingen, die over jaren, het echte werk waren, en dat haar dagelijkse karwei daar maar wat onder bungelde. Nu zag ze dat de drie lagen op elkaar leunden. Een groots plan zonder een vloer die draait, is een plan op papier. De droom van Alex kon alleen waar worden als de loonbetaling elke week gewoon op tijd de deur uit ging.

"Wie beslist wat?" vroeg ze.

"Ook dat hoort bij de hoogtes," zei Willem. "De grote lijn, het strategische, dat doet de top, de directie, Alex zelf. Het tactische, de middenlaag, dat ligt vaak bij het middenkader, de teamleiders, de mensen die een plan in stappen vertalen. En het operationele, het dagelijkse, dat ligt op de werkvloer, bij mensen zoals jij. Niet omdat de een belangrijker is dan de ander, maar omdat elke laag haar eigen soort beslissing heeft. Alex gaat niet over jouw betaling van vandaag, en jij gaat niet over zijn koers van over vijf jaar. Ieder zijn hoogte."

Majorieke schreef de drie woorden onder elkaar. Strategisch, tactisch, operationeel. Jaren, maanden, dagen. Top, midden, vloer. Het was alsof iemand een wirwar van beslissingen voor haar had geordend in een nette ladder.

"Sommige dingen zijn een moment," zei Willem nog, "en sommige dingen zijn een tijd. Hoe het bedrijf er vandaag bij staat, dat is één moment, alsof je er een foto van maakt. Maar hoe het een heel jaar lang ging, dat is geen foto meer, dat is een film. Dat onderscheid kom je later nog tegen, bij de cijfers. Onthoud het maar vast: een foto en een film, dat zijn twee verschillende dingen."

"Ik kan ze nu uit elkaar houden," zei ze. "Als ik hoor 'over vijf jaar', dan is het strategisch. 'Dit jaar', dan is het tactisch. 'Vandaag', dan is het operationeel."

"De tijd is je beste hulp," beaamde Willem. "Hoe verder weg, hoe groter en strategischer. Hoe dichterbij, hoe operationeler. En het midden zit ertussen. Maak het niet ingewikkelder dan het is. Je luistert naar hoe ver vooruit iemand kijkt, en dan weet je grofweg op welke verdieping je zit."

Die avond, aan tafel, betrapte Majorieke zich erop dat ze de ladder overal zag. Bram die zei dat ze ooit een huis met een tuin wilden, dat was strategisch, jaren weg. Dat ze later dit jaar de keuken zouden opknappen, tactisch, een paar maanden werk. Dat ze vanavond nog even de afwas deden, operationeel, vandaag. Ze lachte erom, want het paste op een gezin net zo goed als op een bedrijf, en dat maakte het makkelijk te onthouden.

De volgende dag hoorde ze de teamleider weer iets zeggen over dat nieuwe loonpakket, en deze keer luisterde ze anders. Want hij had het niet meer alleen over wát ze gingen invoeren, maar over hoe. Wie wat zou doen, in welke volgorde, met een paar stappen en een tijdlijn. Het had ineens iets van een eigen aanpak, een manier van werken die ze nog niet kende, met een begin en een eind en mensen die elk hun rol kregen. Ze vroeg zich af of dat ook een naam had.