Het eigen risico dragen

Concepts

Het zat verstopt in een formulier van een nieuwe klant, en Majorieke struikelde erover.

Het kantoor had er een bedrijf bij gekregen, een wat groter productiebedrijf, en Majorieke was bezig de gegevens over te nemen om de loonadministratie op te starten. Tussen de papieren zat een beschikking van het UWV, en daarin stond een zin die ze niet begreep. Het bedrijf was eigenrisicodrager voor de WGA. Ze las het twee keer, en het bleef raar. Een eigenrisicodrager. Voor de WGA, het stuk van de arbeidsongeschiktheid waar ze net iets over had geleerd. "Willem," zei ze, "wat is dit? Dit bedrijf is eigenrisicodrager. Wat betekent dat?"

Ze was het overnemen van een nieuwe klant gaan waarderen, juist om dit soort momenten. Een nieuw bedrijf bracht altijd iets onbekends mee. Een papier dat ze nog niet had gezien, een regeling waar ze nog nooit van had gehoord. Een halfjaar geleden zou dat haar in paniek hebben gebracht. Nu maakte het haar nieuwsgierig. Een vreemd woord op een beschikking was geen bedreiging meer. Het was een belofte dat ze straks weer iets meer zou weten. Ze hield de beschikking omhoog toen Willem langskwam, bijna gretig.

Willem kwam kijken, en hij knikte toen hij de beschikking zag. "Ah. Dat is een mooi onderwerp, en het sluit precies aan op waar je mee bezig bent geweest, de ziekte en de arbeidsongeschiktheid." Hij ging zitten. "Weet je nog dat een werkgever premies betaalt voor de werknemersverzekeringen? De Aof, de Whk, voor het risico dat iemand ziek of arbeidsongeschikt wordt?" Majorieke knikte, want dat had ze geleerd, en het was bij Henk weer concreet geworden. "Het bedrijf betaalt premie, en daarmee is het verzekerd voor dat risico. Wordt iemand arbeidsongeschikt, dan betaalt het UWV de uitkering, uit die premies." Willem knikte. "Precies. Dat is de normale weg. Je betaalt premie, het UWV verzekert het risico, en als er iets gebeurt, keert het UWV uit. Het bedrijf draagt het risico niet zelf, het heeft het afgekocht met premie." Hij keek haar aan. "Maar er is een andere weg, en die heet eigenrisicodragerschap. Een bedrijf kan ervoor kiezen om het risico zélf te dragen, in plaats van het bij het UWV te verzekeren."

*Eigenrisicodrager.* Majorieke proefde het lange woord, en ze haalde het uit elkaar. Eigen risico, dat ze zelf het risico droegen. Drager, degene die het draagt. "Dus in plaats van premie betalen aan het UWV," zei ze langzaam, "draagt het bedrijf het risico zelf. Het is zijn eigen verzekeraar geworden." Willem knikte. "Precies dat. Een eigenrisicodrager zegt tegen het UWV: ik betaal jullie geen premie meer voor dit risico, ik draag het zelf. Wordt een van mijn werknemers arbeidsongeschikt, dan betaal ik de uitkering zelf, uit eigen zak, in plaats van dat het UWV dat doet uit de premies." Hij keek haar aan. "Het bedrijf wordt zijn eigen verzekeraar. Het neemt het risico op zijn eigen schouders."

Majorieke fronste, want het klonk riskant. "Maar waarom zou een bedrijf dat doen?" vroeg ze. "Premie betalen is toch makkelijker en veiliger? Dan weet je wat je kwijt bent, en het UWV draagt het risico. Waarom zou je het zelf willen dragen?" Willem leunde naar voren, en er kwam iets in zijn blik dat zei dat ze de goede vraag had gesteld. "Daar zit de afweging, en het is een echte. Het verschil is dit. Als je premie betaalt, betaal je elk jaar een vast bedrag, ook in de jaren dat er niemand ziek wordt. Je betaalt voor het risico, of het zich voordoet of niet. Een bedrijf met weinig zieke werknemers betaalt dan eigenlijk te veel, want het draagt mee aan het risico van bedrijven waar wél veel mensen uitvallen." Hij keek haar aan. "Een eigenrisicodrager zegt: bij ons valt bijna nooit iemand uit, wij hebben gezond personeel, een veilige werkplek, weinig verloop. Waarom zouden wij premie betalen voor een risico dat zich bij ons amper voordoet? Wij dragen het liever zelf, en in de jaren dat er niemand uitvalt, zijn wij goedkoper uit dan met premie."

Majorieke begon het te zien, en het was een gok, een weddenschap bijna. "Dus het is een afweging," zei ze. "Een bedrijf dat denkt dat er bij hen weinig zal misgaan, kan goedkoper uit zijn door het risico zelf te dragen. Geen premie in de goede jaren. Maar als er dan toch iemand arbeidsongeschikt wordt, draagt het bedrijf de hele uitkering zelf, en dat kan duur uitpakken." Willem knikte. "Daar heb je het. Het is een gok, een berekende. In de goede jaren bespaar je de premie. Maar als het misgaat, sta je er zelf voor, en een arbeidsongeschiktheidsuitkering die jarenlang doorloopt, dat is een fors bedrag. Dus het is iets voor bedrijven die hun risico goed kunnen inschatten en het kunnen dragen als het misgaat. Een groot bedrijf met veel reserves kan zo'n klap opvangen. Een klein bedrijf zou eraan onderdoor kunnen gaan."

Majorieke knikte, en ze zag waarom het meestal grotere bedrijven waren die deze keuze maakten. Je moest het risico kunnen dragen, en daar had je een stevige basis voor nodig. Ze dacht aan Van Ginkel Solutions, het bedrijf van Alex, dat zo'n tien man telde. "Een bedrijf als dit van ons," zei ze, "zou dat eigenrisicodrager kunnen worden?" Willem schudde half zijn hoofd. "Zou kunnen, maar het is de vraag of het verstandig is. Tien man, dat is klein. Als bij ons één iemand langdurig arbeidsongeschikt raakt, en wij zouden die uitkering jarenlang zelf moeten dragen, dat zou een gat in de begroting slaan dat we misschien niet kunnen opvangen. Bij een bedrijf van honderden mensen valt zo'n geval weg in het geheel. Bij ons zou het ons kunnen breken." Hij keek haar aan. "Daarom blijven kleine bedrijven meestal gewoon premie betalen. Ze kopen de zekerheid. Een groot bedrijf kan de gok aan, een klein bedrijf koopt zich liever in. Allebei logisch, gegeven hun grootte." Majorieke knikte, en ze legde het naast wat ze eerder had geleerd over groot en klein, over de Aof die anders was voor kleine en grote werkgevers. Ook hier speelde de grootte een rol. Hoe groter een bedrijf was, hoe meer het een tegenslag kon opvangen. En hoe eerder het de moeite waard werd om het risico zelf te dragen. "En geldt het voor alles?" vroeg ze. "Voor elk risico? Of alleen voor bepaalde?" Willem schudde zijn hoofd. "Niet voor alles, en hier moet je opletten. Het kan voor twee dingen, en die staan los van elkaar. Je kunt eigenrisicodrager zijn voor de WGA, het arbeidsongeschiktheidsdeel waar dit bedrijf het voor is. En je kunt het zijn voor de Ziektewet, dat gaat over zieke werknemers zonder vaste werkgever, zoals flexkrachten en mensen die ziek uit dienst gaan." Hij keek haar aan. "Een bedrijf kan voor het ene wel eigenrisicodrager zijn en voor het andere niet. Dit bedrijf is het voor de WGA, zie je in de beschikking. Of het ook voor de Ziektewet is, dat moet je apart nakijken. Het zijn twee aparte keuzes, met elk een eigen beschikking."

"En als een bedrijf dat wil worden," vroeg ze, "kan dat dan zomaar? Zeg je tegen het UWV: vanaf nu draag ik het zelf?" Willem schudde zijn hoofd. "Niet zomaar. Je moet het aanvragen, en je moet aan voorwaarden voldoen. Het UWV laat niet iedereen toe, want het wil weten of een bedrijf het risico echt kan dragen. Vaak moet er een garantie bij, een verklaring van een bank of een verzekeraar dat de uitkeringen betaald blijven worden, ook als het bedrijf zelf in de problemen komt." Hij keek haar aan. "Want stel je voor dat een bedrijf eigenrisicodrager wordt, en er valt iemand uit, en dan gaat het bedrijf failliet. Dan zou die arbeidsongeschikte werknemer zonder uitkering komen te zitten. Dat wil de overheid voorkomen. Daarom moet er een vangnet onder het vangnet, een garantie dat de uitkering doorloopt, wat er ook met het bedrijf gebeurt." Majorieke knikte, en ze zag de zorgvuldigheid erin. Het bedrijf mocht het risico zelf dragen, maar niet ten koste van de werknemer. Er moest altijd een garantie zijn dat de mens die ervan afhing, niet de dupe werd als het bedrijf failliet ging. "Dus de werknemer is altijd beschermd," zei ze. "Ook als het bedrijf dat zijn eigen risico draagt zelf onderuitgaat. De uitkering loopt door, gegarandeerd." Willem knikte. "Dat is de kern van de bescherming. De keuze om eigenrisicodrager te zijn is een keuze van het bedrijf, maar het mag nooit de zekerheid van de werknemer in gevaar brengen. Daarom de garantie."

Majorieke legde dat goed weg, dat het om twee aparte dingen ging, de WGA en de Ziektewet, elk met een eigen keuze, en dat er altijd een garantie onder lag voor de werknemer. "En wat betekent het voor mijn werk?" vroeg ze, want dat was waar ze het meest mee zat. "Voor de loonadministratie? Verandert er iets aan de premies die ik bereken?" Willem knikte. "Daar zit jouw kant van het verhaal. Een eigenrisicodrager voor de WGA betaalt geen of een lagere gedifferentieerde premie Whk voor dat WGA-deel, want hij draagt het zelf. Weet je nog, de Whk, de gedifferentieerde premie die per bedrijf anders was?" Majorieke knikte, want dat had ze geleerd. "De premie die het bedrijfsrisico in zich droeg. Per werkgever verschillend." Willem knikte. "Precies. En als een bedrijf eigenrisicodrager is voor de WGA, dan vervalt of verlaagt het WGA-deel van die Whk-premie, want het bedrijf draagt dat risico nu zelf. Dus jij moet bij dit bedrijf de premie anders berekenen dan bij een gewoon bedrijf. Je houdt rekening met het eigenrisicodragerschap. Dat staat in de beschikking, en daar reken je mee." Majorieke knikte, en ze zag de concrete gevolgen voor haar werk. Het was niet alleen een keuze van het bedrijf, het raakte direct aan de premie die zij berekende. En ze bedacht dat de premie die ze hier anders moest rekenen nog steeds dezelfde grens kende als overal, het plafond, het maximumpremieloon, de emmer die maar tot een bepaalde rand volliep. Ook bij dit bedrijf zou ze per werknemer in de gaten houden of zijn emmer al tegen het plafond liep, want boven die rand werd er sowieso geen premie meer geheven, eigenrisicodrager of niet. Het eigenrisicodragerschap veranderde het tarief, niet het plafond. Dat bleef staan waar het altijd stond.

"En de re-integratie," vroeg ze, want haar gedachten gingen terug naar wat ze net had geleerd, "die plicht om iemand weer aan het werk te helpen, geldt die ook voor een eigenrisicodrager?" Willem knikte met nadruk. "Zelfs sterker. Want een eigenrisicodrager betaalt de uitkering zelf, dus die heeft er een direct financieel belang bij om iemand weer aan het werk te krijgen. Hoe sneller iemand herstelt en werkt, hoe korter het bedrijf hoeft te betalen. Bij een eigenrisicodrager voor de WGA neemt het bedrijf vaak ook de re-integratie van de arbeidsongeschikte werknemer op zich, jarenlang. Want het draagt zelf de uitkering, en wil er dus alles aan doen om die last te verkleinen." Hij keek haar aan. "Dus het eigenrisicodragerschap is niet alleen geld betalen als het misgaat. Het is ook de hele begeleiding zelf op je nemen, soms tien jaar lang, om die persoon weer aan het werk te krijgen. Het is een flinke verantwoordelijkheid, veel groter dan alleen een premie betalen." Majorieke knikte, en ze zag dat het echt iets anders was dan ze eerst had gedacht. Geen trucje om premie te besparen, maar een fors pakket aan verplichtingen dat je vrijwillig op je nam. De uitkering betalen, de re-integratie verzorgen, jarenlang, in ruil voor de besparing in de goede jaren.

Ze trok het oranje boek erbij en zocht het stuk over de gedifferentieerde premie Whk op, want daar hoorde het eigenrisicodragerschap bij, in het hoofdstuk over de premies werknemersverzekeringen. En daar stond het, dat een werkgever eigenrisicodrager kan worden voor de WGA of de Ziektewet, en dat hij dan zelf de uitkeringslasten draagt en geen of een lagere gedifferentieerde premie betaalt. Ze las het met de scherpte van iemand die het net concreet had gekregen via een echte beschikking. Het boek vertelde de regel. De papieren van de nieuwe klant lieten zien hoe hij in het echt uitpakte.

"Het is eigenlijk een vorm van vertrouwen in jezelf," zei ze, half voor zichzelf. "Een bedrijf dat zegt: wij geloven dat het bij ons goed gaat, dus wij dragen het risico liever zelf dan ervoor te betalen. Het is bijna een statement, dat je je eigen risico durft te dragen." Willem knikte. "Dat is een mooie manier om het te zien. Het is een bedrijf dat zegt: wij hebben onze zaakjes op orde, wij investeren in goede arbeidsomstandigheden, in gezond personeel, en daarom durven wij het risico zelf te nemen. En het geeft ook een prikkel. Want een eigenrisicodrager heeft er nog meer belang bij dan een gewoon bedrijf om te zorgen dat niemand uitvalt, want hij betaalt de uitkering zelf. Dus hij zal extra zijn best doen voor veiligheid en voor re-integratie." Hij keek haar aan. "Zie je hoe het in elkaar grijpt? Het eigenrisicodragerschap maakt het bedrijf nog meer eigenaar van het risico, en daardoor nog gemotiveerder om uitval te voorkomen. Het is geen ontsnapping aan de verantwoordelijkheid, het is juist een dubbele dosis ervan."

Majorieke knikte, en ze zag de elegantie van het idee. Het was geen manier om onder de verantwoordelijkheid uit te komen, het was een manier om hem nog zwaarder op je eigen schouders te nemen, in ruil voor de kans om goedkoper uit te zijn als je het goed deed. "Dus het is geen ontsnapping," zei ze. "Het is het tegenovergestelde. Je neemt meer verantwoordelijkheid, niet minder. Je bespaart premie, maar je draagt het volle risico. Het past bij een bedrijf dat zijn zaken op orde heeft en daar de vruchten van wil plukken." Willem knikte. "Daar zit de hele logica. En daarom is het iets voor sterke bedrijven, niet voor wie het risico niet kan dragen. Het is een keuze die past bij wie sterk genoeg staat om hem te maken."

Daan kwam langs en zag haar over de beschikking gebogen. "Nieuwe klant?" vroeg hij. Majorieke knikte. "Een productiebedrijf. En het is eigenrisicodrager, ontdekte ik. Dat betekent dat ze het risico van arbeidsongeschiktheid zelf dragen, in plaats van er premie voor te betalen." Daan trok zijn wenkbrauwen op. "Dat klinkt eng. Waarom zou je dat doen?" Het was precies dezelfde vraag die zij vanmorgen aan Willem had gesteld, met dezelfde verbazing, en het ontging haar niet. Majorieke glimlachte, want het was precies haar eigen eerste reactie geweest. "Dat dacht ik ook. Maar het is een gok. Als er bij jou weinig misgaat, ben je goedkoper uit zonder die premie. En het dwingt je om extra goed voor je mensen te zorgen, want je betaalt zelf als het misgaat." Daan dacht erover na. "Dus je zet jezelf onder druk om het goed te doen, in ruil voor een lagere rekening als het lukt." Majorieke knikte, en weer had Daan het in één zin gevat. Het was hetzelfde mechanisme dat ze overal zag, een prikkel die het goede gedrag beloonde en het slechte beprijsde, alleen nu door het bedrijf zelf gekozen.

Onderweg naar huis bleef het eigenrisicodragerschap in haar hoofd zitten, dat vreemde idee dat een bedrijf zijn eigen verzekeraar kon worden. Eerst had het haar riskant geleken, bijna roekeloos. Maar hoe langer ze erover nadacht, hoe meer ze er een soort volwassenheid in zag. Een bedrijf dat zo zeker was van zijn zaakjes dat het de premie durfde te laten lopen. Het was niet voor iedereen, en dat hoorde ook zo. Het was voor wie sterk genoeg stond. En ook dit paste weer in het beeld dat ze de afgelopen maanden had opgebouwd. Ze had gedacht dat de loonwereld een woud van starre regels was, een muur van voorschriften. Nu zag ze dat er overal keuzes in zaten, afwegingen, paden die je kon kiezen, als je de gevolgen maar kende en kon dragen. Minder een muur dan ze had gevreesd. Meer een landkaart vol wegen.

Thuis vond Bram het verrassend dat het kon. "Dus een bedrijf mag zeggen: ik betaal geen premie, ik regel het zelf?" Majorieke knikte. "Voor bepaalde risico's, ja, als ze het aankunnen. Het is een gok die kan uitpakken als besparing, maar je staat er zelf voor als het misgaat." Bram dacht erover na. "Dat is wel lef hebben." Hij dronk van zijn koffie. "Al snap ik het wel. Het is een beetje als met onze eigen verzekeringen. We hebben een hoog eigen risico op de zorgverzekering genomen, weet je nog, omdat we bijna nooit naar de dokter gaan. Goedkopere premie, maar als er wat is, betalen we het eerste stuk zelf." Majorieke lachte, want hij had zonder het te weten precies de vergelijking gevonden. "Dat is het," zei ze. "Maar dan voor een heel bedrijf en voor arbeidsongeschiktheid in plaats van de dokter. Wij doen het op kleine schaal met de zorgverzekering. Een groot bedrijf doet het op grote schaal met zijn personeel." Bram knikte, tevreden. "Dan is het zo gek nog niet." Lef, dacht Majorieke, dat was het juiste woord. Een berekend soort lef, van wie zo zeker is van zijn eigen huis dat hij de verzekering durft te laten lopen.